Tedarik Süresi (Lead Time) Nedir? E-Ticarette Stok Planına Etkisi
Tedarik süresi, tedarikçiye sipariş verme ihtiyacından ürün satışa hazır olana kadar geçen süredir. Bileşenlerini, gerçekleşen süreyi ölçmeyi, uzun ve değişken tedarik süresinin stok maliyetini ve süreyi kısaltmanın yollarını örnekle açıklıyoruz.
Bu yazıda (7 başlık)
Tedarik süresi (lead time), tedarikçiye sipariş verme ihtiyacını fark ettiğiniz andan ürünün deponuza girip satışa hazır hale gelmesine kadar geçen toplam süredir. Yalnız tedarikçinin üretim ya da hazırlık süresini değil; sizin sipariş hazırlığınızı, yolda geçen süreyi ve mal kabulü de kapsar. Stok planının temel girdisidir: ne zaman sipariş vereceğinizi ve ne kadar emniyet stoğu tutacağınızı tedarik süresi belirler.
Bu yazıda tedarik süresinin bileşenlerini, gerçek tedarik süresini nasıl ölçeceğinizi, uzun ve değişken tedarik süresinin maliyetini ve bu süreyi kısaltmanın yollarını örnek hesaplarla anlatıyoruz.
Lead time nedir?
Lead time, İngilizcede "hazırlık süresi" ya da "teslim süresi" anlamına gelir; e-ticarette çoğunlukla tedarik süresi için kullanılır. Bir satıcı için sorusu şudur: "Bugün sipariş versem, ürünü kaç gün sonra satabilirim?"
Bu sorunun cevabı çoğu satıcının sandığından uzundur. Tedarikçi "ürün 10 günde hazır" der; ama siparişi vermeden önceki teklif ve onay süreci, kargonun ya da nakliyenin yolda geçen günleri, deponuzda kolilerin açılıp sayılması ve stoğun sisteme girilmesi de eklendiğinde süre çoğu zaman belirgin şekilde uzar.
E-ticarette "lead time" bazen müşterinin siparişi verdiği andan kargoya verilmesine kadar geçen süre için de kullanılır. Bu yazıda tedarik tarafını, yani satıcının stoğunu yenilemesi için geçen süreyi ele alıyoruz. Müşteri tarafındaki hazırlık süresini kargo kesim saati yazımızda anlattık.
Tedarik süresinin bileşenleri
Tedarik süresini dört parçaya ayırmak, hangi aşamanın uzadığını görmeyi kolaylaştırır.
| Aşama | Kapsadığı işler | Örnek süre | Kimin kontrolünde? |
|---|---|---|---|
| 1. Sipariş hazırlığı | İhtiyacı fark etme, teklif alma, onay, ödeme | 2 gün | Sizin |
| 2. Tedarikçi hazırlığı | Üretim, toplama, paketleme, sevke hazırlık | 10 gün | Tedarikçinin |
| 3. Yolda | Kargo ya da nakliye ile depoya ulaşım | 4 gün | Taşıyıcının |
| 4. Mal kabul | Sayım, kontrol, etiketleme, rafa yerleştirme, stok girişi | 2 gün | Sizin |
| Toplam | 18 gün |
Süreler örnektir. Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: 18 günün 4 günü tamamen sizin kontrolünüzdedir. Tedarikçinin süresini kısaltmak çoğu zaman zordur, ama kendi aşamalarınızı hızlandırmak hemen mümkündür.
Sık unutulan aşamalar
- İhtiyacı fark etme süresi: Stoğu haftada bir kontrol ediyorsanız, kritik seviyeye düşen bir ürünü fark etmeniz birkaç gün sürebilir. Bu gecikme de tedarik süresinin parçasıdır.
- Ödeme ve onay: Tedarikçi ödeme gelmeden üretime başlamıyorsa, ödeme sürecinizdeki gecikme doğrudan tedarik süresine eklenir.
- Mal kabul kuyruğu: Yoğun dönemlerde gelen koliler günlerce açılmadan bekleyebilir. Ürün depoda ama satışta değilse, sizin açınızdan hâlâ "yoldadır".
- Kanallara yansıma: Stok sisteme girilip satış kanallarına gönderilene kadar ürün satılamaz.
Gerçek tedarik süresini ölçmek
Tedarikçinin söylediği süre bir sözdür; sizin planınıza girecek süre ise geçmişte gerçekleşen süre olmalıdır. Ölçmek için her satın alma siparişinde şu tarihleri kaydedin:
- Stoğun kritik seviyeye düştüğü ya da ihtiyacı fark ettiğiniz tarih
- Siparişi tedarikçiye verdiğiniz tarih
- Tedarikçinin ürünü sevk ettiği tarih
- Ürünün deponuza ulaştığı tarih
- Stoğun sisteme girilip satışa açıldığı tarih
Gerçek tedarik süresi, birinci tarih ile beşinci tarih arasındaki gün sayısıdır. Aradaki tarihler hangi aşamanın uzadığını gösterir.
Örnek: son altı sipariş
Bir ürün için aynı tedarikçiye verilen son altı siparişin gerçekleşen tedarik süreleri şöyle olsun:
| Sipariş | Tedarik süresi |
|---|---|
| Ocak | 15 gün |
| Mart | 18 gün |
| Mayıs | 22 gün |
| Temmuz | 17 gün |
| Eylül | 25 gün |
| Ekim | 19 gün |
- Ortalama: (15 + 18 + 22 + 17 + 25 + 19) ÷ 6 = 116 ÷ 6 ≈ 19,3 gün
- En kısa: 15 gün
- En uzun: 25 gün
Tedarikçi "15 günde teslim ediyoruz" diyorsa ve siz planınızı 15 güne göre yapıyorsanız, altı siparişin beşinde ürününüz planladığınızdan geç gelmiş demektir. Plan için ortalamayı, emniyet stoğu için de en uzun süreyle ortalama arasındaki farkı kullanın.
Ne kadar veri gerekir?
İlk birkaç siparişte elinizdeki veri azdır; o zaman tedarikçinin verdiği süreye birkaç gün tampon ekleyerek başlayın. Sipariş sayısı arttıkça gerçekleşen sürelere geçin. Tedarikçi, ürün grubu ya da taşıma yöntemi değiştiğinde ölçümü yeniden başlatın; farklı koşulların ortalamasını almak yanıltıcı olur.
Uzun ve değişken tedarik süresinin maliyeti
Tedarik süresi iki şekilde maliyet yaratır: uzun olduğu için ve değişken olduğu için.
Uzunluk: daha erken sipariş, daha çok stok
Yeniden sipariş noktası, yani sipariş vermeniz gereken stok seviyesi, tedarik süresiyle doğru orantılıdır:
Yeniden sipariş noktası = Günlük ortalama satış × Tedarik süresi + Emniyet stoğu
Örneğin günde ortalama 12 adet satan bir ürün düşünelim. Tedarik süresi 18 gün ise emniyet stoğu hariç 12 × 18 = 216 adet kaldığında sipariş vermelisiniz. Tedarik süresi 25 gün olsaydı bu sayı 300 adete çıkardı. Konunun ayrıntısını yeniden sipariş noktası rehberimizde anlattık.
Daha yüksek yeniden sipariş noktası, depoda daha uzun süre daha fazla ürün tutmak, yani daha fazla paranın stoğa bağlanması demektir. Stoğun ne hızla döndüğünü stok devir hızı yazımızda inceleyebilirsiniz.
Değişkenlik: emniyet stoğu ya da stoksuz kalma
Tedarik süresi her seferinde aynı olsaydı emniyet stoğuna yalnız satış dalgalanması için ihtiyaç duyardınız. Süre değişken olduğunda ise ya fazladan stok tutarsınız ya da zaman zaman stoksuz kalırsınız.
Değişkenliğe karşı tutulacak tamponu basitçe şöyle tahmin edebilirsiniz:
Değişkenlik tamponu ≈ Günlük ortalama satış × (En uzun tedarik süresi − Ortalama tedarik süresi)
Örnekte 12 × (25 − 19,3) ≈ 68 adet. Ürünün birim maliyeti 56 TL ise bu tampon yaklaşık 3.800 TL'lik stok demektir. Satış tarafındaki dalgalanma için ayrıca emniyet stoğu gerekir; daha ayrıntılı yöntemleri emniyet stoğu rehberimizde bulabilirsiniz.
Tampon tutmamanın bedeli ise stoksuz kalmaktır. Planı 18 güne göre yapıp ürün 25 günde gelirse 7 gün boyunca, yani yaklaşık 12 × 7 = 84 adetlik satışı kaçırırsınız. Pazaryerinde stoksuz kalan ilan yalnız o günlerin satışını değil, sıralamadaki yerini de kaybedebilir.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Kısa ve tutarlı tedarik süresi | Az stokla çalışılır, nakit rahatlar |
| Uzun ama tutarlı tedarik süresi | Daha erken sipariş ve daha fazla stok gerekir, ama plan güvenilirdir |
| Kısa ama değişken tedarik süresi | Tampon stok gerekir; aksi halde zaman zaman stoksuz kalınır |
| Uzun ve değişken tedarik süresi | Hem fazla stok hem stoksuz kalma riski; en pahalı durum |
Sezon ve kampanya dönemleri
Kampanya ve sezon dönemlerinde hem talep artar hem tedarikçilerin ve taşıyıcıların yükü artar; tedarik süresi uzama eğilimindedir. Bu dönemlerde normal tedarik süresine göre sipariş vermek, tam satışın en yüksek olduğu günlerde stoksuz kalmaya yol açabilir. Sezon ürünlerinde stok planını kış sezonu stok planı yazımızda, kampanya talebini öngörmeyi de kampanya dönemi satış tahmini rehberimizde ele aldık.
Tedarik süresini kısaltmanın yolları
Kendi aşamalarınızı hızlandırın
- İhtiyacı erken fark edin. Stoğu haftada bir değil, her gün kontrol edin. Kritik seviyenin altına inen ürünler kendiliğinden listelensin.
- Sipariş sürecini sadeleştirin. Sık aldığınız ürünlerde fiyat ve koşulları önceden anlaşın; her siparişte yeniden teklif beklemeyin.
- Mal kabulü planlayın. Gelecek sevkiyatların tarihini bilin ve o gün için sayım ve rafa yerleştirme zamanı ayırın. Gelen ürünü aynı gün sisteme girin.
- Stoğu kanallara hemen yansıtın. Mal kabulden sonra stoğu tek yerden güncelleyip tüm kanallara gönderin.
Tedarikçiyle birlikte çalışın
- Tahmin paylaşın. Önümüzdeki aylarda ne kadar sipariş vereceğinizi tedarikçiye önceden söylemek, onun da hazırlıklı olmasını sağlar.
- Performansı ölçün ve paylaşın. Söz verilen ve gerçekleşen tedarik süresini tedarikçi bazında tutun. Ölçülen bir sorun, konuşulabilir bir sorundur.
- Yedek tedarikçi bulun. Kritik ürünlerde ikinci bir tedarik kaynağı, ana tedarikçide yaşanan gecikmenin etkisini azaltır.
Sipariş yapınızı gözden geçirin
- Daha sık, daha küçük sipariş: Tedarik süresi değişmez ama her siparişte daha az stok bağlanır. Karşılığında birim nakliye maliyeti artabilir; ikisini birlikte hesaplayın.
- Taşıma yöntemi: Daha hızlı taşıma yöntemi tedarik süresini kısaltır ama maliyeti artırır. Acil durumlar için hızlı yöntemi, rutin siparişler için ekonomik yöntemi kullanabilirsiniz.
Stoğu ve satış hızını görünür kılın
Tedarik süresini planınıza doğru yansıtabilmek için iki rakamı her gün bilmeniz gerekir: anlık stok ve satış hızı. Birden fazla kanalda satıyorsanız bu rakamları kanal kanal toplamak zaman alır. Hastürk CRM'in stok senkronizasyonu özelliği tüm kanallardaki satışları tek stokta toplar, satış hızına göre stoğun kaç gün yeteceğini hesaplar ve yakında bitecek ürünler için uyarır. Bu "kaç gün yeter" bilgisini ürünün tedarik süresiyle karşılaştırdığınızda sipariş zamanı netleşir: stok, tedarik süresinden daha az gün yetiyorsa siparişte geç kalmışsınız demektir. Excel ile çalışıyorsanız aynı hesabı Excel stok takip şablonu yazımızdaki tükenme günü formülüyle yapabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Lead time ile teslim süresi aynı şey mi?
Günlük kullanımda birbirinin yerine kullanılabilir, ama stok planında tedarik süresi (lead time) daha geniştir: tedarikçinin teslim süresine ek olarak sizin sipariş hazırlığınızı ve mal kabul sürenizi de kapsar. Planınızı yalnız tedarikçinin teslim süresiyle yaparsanız stoksuz kalma riskiniz artar.
Tedarik süresi nasıl hesaplanır?
İhtiyacı fark ettiğiniz ya da siparişi verdiğiniz tarih ile ürünün satışa açıldığı tarih arasındaki gün sayısıdır. Birkaç siparişin gerçekleşen sürelerini kaydedip ortalamasını alın; en uzun süreyi de emniyet stoğu hesabı için not edin.
Tedarik süresi stok planını nasıl etkiler?
Yeniden sipariş noktası, günlük ortalama satışın tedarik süresiyle çarpılıp emniyet stoğu eklenmesiyle bulunur. Tedarik süresi uzadıkça daha erken sipariş vermeniz ve daha fazla stok tutmanız gerekir; süre değişkense ayrıca tampon stok tutmanız gerekir.
Tedarikçi söz verdiği süreye uymuyorsa ne yapmalıyım?
Önce söz verilen ve gerçekleşen süreleri birkaç sipariş boyunca kaydedin. Planınızı gerçekleşen ortalama süreye göre yapın, farkı tedarikçiyle verilerle konuşun ve kritik ürünler için yedek tedarik kaynağı araştırın.
Tedarik süresini ne sıklıkla güncellemeliyim?
Her yeni siparişte gerçekleşen süreyi kaydedin ve ortalamayı güncelleyin. Tedarikçi, taşıma yöntemi ya da ürün grubu değiştiğinde ölçümü yeniden başlatın; sezon ve kampanya dönemlerinde sürelerin uzayabileceğini hesaba katın.
Sonuç
Tedarik süresi, tedarikçinin söylediği üretim süresinden ibaret değildir: sipariş hazırlığı, yolda geçen süre ve mal kabulle birlikte ürünün satışa hazır olmasına kadar geçen tüm süredir. Gerçekleşen süreleri ölçün, planınızı ortalamaya, tamponunuzu değişkenliğe göre kurun ve önce kendi kontrolünüzdeki aşamaları hızlandırın. Stoklarınızın kaç gün yeteceğini tüm kanallarda tek ekranda görmek isterseniz demo talep edebilirsiniz.
