Stok Devir Hızı Nasıl Hesaplanır? Formül, Örnek ve Stokta Kalma Süresi
Stok devir hızı, stoğun bir dönemde kaç kez satılıp yenilendiğini gösterir. Maliyet ve adet bazlı formülü, gün cinsinden stokta kalma süresini ve ürün bazında yorumlamayı anlatıyoruz.
Bu yazıda (7 başlık)
Stok devir hızı, stoğunuzun bir dönem içinde kaç kez satılıp yenilendiğini gösteren orandır. Maliyet bazlı formülü: dönemde satılan malın maliyeti ÷ ortalama stok değeri. Adet bazlı formülü: satılan adet ÷ ortalama stok adedi. Örneğin yılda 1.200.000 TL'lik ürün satan ve ortalama 300.000 TL stok tutan bir mağazanın devir hızı 4'tür; stok ortalama 91 günde bir yenilenir.
Devir hızı, rafınızdaki paranın ne kadar hızlı geri döndüğünü söyler. Hızlı dönen stok nakdi çabuk geri getirir; yavaş dönen stok depoda yer kaplar, sermaye bağlar ve sezonu geçtikçe değer kaybeder. Bu yazıda maliyet ve adet bazlı formülü, devir hızını gün cinsinden stokta kalma süresine çevirmeyi, dört ürünlük örnek bir tabloda ürün bazında yorumlamayı ve devir hızı düşük ürünlerde atılacak adımları anlatıyoruz.
Stok devir hızı nedir?
Bir ürünü 100 adet alıp üç ayda tamamını sattığınızı ve yeniden 100 adet aldığınızı düşünün. Bir yılda bu döngü dört kez tekrarlanırsa ürünün yıllık devir hızı 4'tür. Aynı ürün bir yılda yalnız bir kez dönüyorsa, yani aldığınız stok bir yılda ancak bitiyorsa devir hızı 1'dir.
Devir hızı tek başına "iyi" ya da "kötü" değildir; neyle karşılaştırdığınıza bağlıdır:
- Ürünün kendi geçmişiyle. Geçen yılın aynı dönemine göre devir hızı düştüyse ya satış yavaşlamıştır ya da gereğinden fazla stok alınmıştır.
- Aynı kategorideki diğer ürünlerinizle. Bir giyim ürününü elektronik ürününüzle değil, diğer giyim ürünlerinizle kıyaslayın.
- Tedarik sürenizle. Tedarikçiniz iki haftada teslim ediyorsa altı aylık stok tutmanın bir gerekçesi olmalıdır.
Devir hızı stok yönetiminin özet göstergesidir; hangi ürünün ne kadar tutulacağını belirleyen yöntemleri stok yönetimi yöntemleri yazımızda anlattık.
Formül: maliyet bazlı ve adet bazlı
Ortalama stok
Her iki formülün paydasında ortalama stok vardır. En basit hesap, dönem başı ve dönem sonu stokunun ortalamasıdır:
Ortalama stok = (Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2
Stok dönem içinde çok dalgalanıyorsa (örneğin sezon başında büyük alım yapıp sezon sonunda tükeniyorsanız) iki noktanın ortalaması yanıltabilir. Bu durumda her ay sonundaki stokların ortalamasını alın.
Maliyet bazlı devir hızı
Stok devir hızı = Dönemde satılan malın maliyeti ÷ Ortalama stok değeri (maliyetle)
Pay ve paydanın ikisi de alış maliyetiyle hesaplanır. Paya satış fiyatından ciro yazarsanız oran yapay olarak yükselir, çünkü ciro kâr payını da içerir.
Örnek: bir mağaza yıl içinde alış maliyetiyle 1.200.000 TL'lik ürün satmış. Yıl başında depodaki stoğun maliyet değeri 280.000 TL, yıl sonunda 320.000 TL. Ortalama stok 300.000 TL'dir; devir hızı 1.200.000 ÷ 300.000 = 4'tür.
Maliyet bazlı hesap, mağazanın tamamını ya da bir kategoriyi tek rakamla değerlendirmek için uygundur; farklı fiyatlı ürünleri aynı ölçüde toplar.
Adet bazlı devir hızı
Stok devir hızı = Dönemde satılan adet ÷ Ortalama stok adedi
Adet bazlı hesap tek bir ürün ya da varyant için en pratik yöntemdir; fiyat ve maliyet bilgisine gerek duymaz. Ama farklı ürünleri adetle toplamak anlamsızdır: 10 TL'lik bir anahtarlıkla 1.000 TL'lik bir kulaklık aynı ağırlıkta sayılır. Bu yüzden ürün bazında adet, mağaza ya da kategori bazında maliyet kullanın.
Stokta kalma gün sayısı
Devir hızını gün cinsine çevirmek, oranı herkes için anlaşılır kılar:
Stokta kalma süresi (gün) = Dönemdeki gün sayısı ÷ Devir hızı
Yukarıdaki örnekte yıllık devir hızı 4 olduğu için stok ortalama 365 ÷ 4 = 91 gün depoda kalır. Yani bugün aldığınız bir ürün, ortalamada üç ay sonra satılıyor.
Gün sayısı iki sonuç için önemlidir:
- Nakit. Tedarikçiye ödemeyi peşin yaptıysanız, paranız ortalama 91 gün rafta bekliyor demektir. Pazaryerinin hakediş süresi de eklendiğinde nakdin geri dönüşü daha da uzar.
- Risk. Moda, sezon ya da teknolojiye bağlı ürünlerde 91 gün, ürünün değer kaybetmesine yetebilir.
Geriye ve ileriye bakış
Devir hızı ve stokta kalma süresi geçmiş bir dönemi özetler. Bugün elinizdeki stoğun kaç gün yeteceğini bulmak için ise şu hesap kullanılır:
Stoğun yeteceği gün = Mevcut stok ÷ Günlük ortalama satış
İkisi birbirini tamamlar: devir hızı "geçen çeyrekte bu üründe ne kadar sermaye bağladım?" sorusunu, yeteceği gün ise "bu ürünü ne zaman yeniden sipariş etmeliyim?" sorusunu yanıtlar. Hastürk CRM'in stok senkronizasyonu özelliği, ürünün satış hızına göre stoğun kaç gün yeteceğini hesaplar ve yakında bitecek ürünler için uyarı verir.
Ürün bazında örnek tablo
Aşağıdaki tablo varsayımsal bir mağazanın 90 günlük verisidir. Devir hızı adet bazlı, stokta kalma süresi 90 ÷ devir hızı olarak hesaplanmıştır.
| Ürün | Dönem başı stok | Dönem sonu stok | Ortalama stok | Satılan adet | Devir hızı (90 gün) | Stokta kalma |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tişört | 280 | 320 | 300 | 900 | 3,0 | 30 gün |
| Çelik termos | 100 | 140 | 120 | 180 | 1,5 | 60 gün |
| Kablosuz kulaklık | 90 | 70 | 80 | 40 | 0,5 | 180 gün |
| Plaj havlusu | 230 | 170 | 200 | 60 | 0,3 | 300 gün |
Tabloyu yorumlamak
- Tişört ayda bir dönüyor. Burada risk fazla stok değil, stoksuz kalmaktır. Günlük ortalama satış 900 ÷ 90 = 10 adet; elde kalan 320 adet yaklaşık 32 gün yeter. Tedarik süresi 20 günse yeni siparişi en geç 12 gün içinde vermek gerekir.
- Çelik termos iki ayda bir dönüyor; makul bir seviye. Kış yaklaşırken satış hızlanabileceği için dönem sonu stoğun artması mantıklı olabilir.
- Kablosuz kulaklık altı ayda bir dönüyor. Elde kalan 70 adet, günde ortalama 0,44 satışla yaklaşık 158 gün yeter. Teknolojik ürünlerde bu süre, yeni modellerin çıkmasıyla ürünün değer kaybetmesine yetebilir.
- Plaj havlusu sezon sonunda: 300 günlük stokta kalma süresi, ürünün bir sonraki yaza kadar depoda bekleyeceğini gösteriyor.
Aynı tablo maliyetle
Adet bazlı tablo hangi ürünün yavaş döndüğünü gösterir; maliyetle bakmak ise bu yavaşlığın kaç liralık sermaye bağladığını gösterir. Örnek alış maliyetleri tişört 160 TL, termos 260 TL, kulaklık 800 TL ve havlu 120 TL olsun:
| Ürün | Ortalama stok değeri | Satılan malın maliyeti | Stok değerindeki payı | Satılan maliyetteki payı |
|---|---|---|---|---|
| Tişört | 48.000 TL | 144.000 TL | %28,7 | %62,6 |
| Çelik termos | 31.200 TL | 46.800 TL | %18,7 | %20,3 |
| Kablosuz kulaklık | 64.000 TL | 32.000 TL | %38,3 | %13,9 |
| Plaj havlusu | 24.000 TL | 7.200 TL | %14,4 | %3,1 |
| Toplam | 167.200 TL | 230.000 TL |
Mağazanın 90 günlük maliyet bazlı devir hızı 230.000 ÷ 167.200 ≈ 1,38'dir; stok ortalama 65 gün kalıyor. Asıl bulgu ise kulaklıktadır: stok sermayesinin %38'i bu üründe, ama satılan malın maliyetinin yalnız %14'ü buradan geliyor. Sermaye yanlış ürüne bağlanmış.
Satış adetlerini ve en çok satan ürünleri dönem bazında görmek için Hastürk CRM'in raporlar ve analiz bölümünü kullanabilirsiniz; ortalama stok için ise dönem başı ve sonu stoklarınızı not etmeniz yeterlidir. Dönem sonu stoğun doğru olması için sayım farklarının kapatılmış olması gerekir; yöntemini stok sayım farkı yazımızda ve döngüsel sayım rehberimizde anlattık.
Devir hızı düşük ürünlerde ne yapılır
Yavaş dönen bir ürün için ilk soru şudur: ürün mü yavaş, stok mu fazla? Satış hızı normal ama elde çok stok varsa sorun alım miktarındadır; satış hızı düşmüşse sorun üründe ya da görünürlüktedir.
Önce görünürlüğü ve fiyatı kontrol edin
- İlan sağlığı. Ürün doğru kategoride mi, görselleri ve başlığı rakiplerin gerisinde mi, buybox'ı kaybetmiş mi? Yavaş satış bazen yalnız görünürlük sorunudur.
- Kanal. Ürün yalnız bir kanalda mı satılıyor? Aynı stokla ikinci bir kanalda satışa açmak, ek alım yapmadan devir hızını artırabilir.
- Fiyat. Rakiplere göre belirgin şekilde pahalıysanız kontrollü bir indirim deneyin. İndirimin kâra etkisini önceden indirim sonrası kâr hesaplama aracıyla hesaplayın.
Sonra stoğu eritin
- Set ya da paket. Yavaş dönen ürünü çok satan bir ürünle set yapın; set fiyatında küçük bir avantaj verin.
- Kampanya. Sezon sonu ürünlerini sezon bitmeden kampanyaya alın; bir sonraki sezona taşımanın depolama ve değer kaybı maliyetini hesaba katın. Sezon geçişlerini sezon geçişinde ürün yönetimi yazımızda ele aldık.
- Tedarikçiyle konuşun. Bazı tedarikçiler satılmayan ürünü takas ya da iade olarak geri alabilir; bunun koşulları tedarik anlaşmanızda yazar.
En önemlisi: sonraki alımı küçültün
Devir hızı düşük ürünlerde kalıcı çözüm, bir sonraki alımda miktarı satış hızına göre belirlemektir. Kulaklık örneğinde günde ortalama 0,44 adet satılıyor; 60 günlük stok hedefi için 27 adet yeterliyken elde 70 adet var. Bir sonraki siparişi stok bu seviyeye inene kadar ertelemek, sermayeyi tişört gibi hızlı dönen ürünlere kaydırır. Ürünün dönmesi kadar kâr bırakması da önemlidir; iki ölçüyü birlikte okumak için ürün bazında kârlılık analizi yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
Dönemde satılan malın maliyetini ortalama stok değerine bölersiniz. Tek bir ürün için satılan adedi ortalama stok adedine bölmek de yeterlidir. Ortalama stok, dönem başı ve dönem sonu stokunun ortalamasıdır.
Stok devir hızı yüksek olursa iyi mi?
Genellikle evet, çünkü sermaye hızlı geri döner. Ama çok yüksek devir hızı, sık sık stoksuz kaldığınızın işareti olabilir. Stoksuz kalınan günlerde kaçan satış ve düşen sıralama, devir hızının sağladığı faydayı silebilir.
Stokta kalma gün sayısı nasıl bulunur?
Dönemdeki gün sayısını devir hızına bölersiniz. Yıllık devir hızı 4 ise stok ortalama 365 ÷ 4 = 91 gün depoda kalır. 90 günlük bir dönemde devir hızı 1,5 ise süre 60 gündür.
Devir hızını ciroyla hesaplayabilir miyim?
Hesaplayabilirsiniz ama sonuç olduğundan yüksek çıkar, çünkü ciro kâr payını da içerirken stok maliyetle tutulur. Payı ve paydayı aynı ölçüyle, yani alış maliyetiyle hesaplayın.
Sezonluk ürünlerde devir hızı nasıl yorumlanır?
Sezonluk ürünleri yıllık ortalamayla değil, sezon içindeki ve sezon sonundaki stokla değerlendirin. Sezon sonunda stokta kalma süresi uzun çıkan ürünler, bir sonraki sezona taşıma maliyetiyle kampanyaya alma maliyeti karşılaştırılarak yönetilir. Kış ürünlerinde planlamayı kış sezonu stok planı yazımızda anlattık.
Sonuç
Stok devir hızı, rafınızdaki sermayenin ne kadar hızlı satışa döndüğünü gösterir. Ürün bazında adetle, mağaza bazında maliyetle hesaplayın, sonucu gün cinsine çevirin ve stok değerindeki payla satıştaki payı karşılaştırın. Devir hızı düşük ürünlerde önce görünürlüğü ve fiyatı, sonra alım miktarını düzeltin; sermayeyi hızlı dönen ürünlere kaydırdığınızda aynı parayla daha çok satış yaparsınız.
