E-Ticarette Yüzde Hesaplama: İndirim, Zam, Marj ve Komisyon İçin 10 Örnek
E-ticaret hesaplarının çoğu yüzde işlemidir; küçük bir hata fiyatı ve kârı bozar. İndirim, zam, marj, komisyon, artış oranı gibi 10 yaygın hesabı formül ve örnekle topladık.
Bu yazıda (8 başlık)
E-ticarette yüzde hesaplama; indirimli fiyatı, zam oranını, kâr marjını, komisyon tutarını ve satış artışını bulmak için kullanılan temel işlemdir. Hepsinin özü tek bir kurala dayanır: Yüzde, bir tutarın 100 parça içindeki payıdır ve her zaman neyin yüzdesi olduğu (taban) bellidir. Hataların çoğu yanlış tabanı seçmekten doğar; örneğin zammı geri almak için aynı oranda indirim yapmak ya da iki indirimi toplamak.
Bu yazıda yüzde hesabının temelini, indirim, zam, marj ve komisyon hesaplarını, ardışık yüzdelerin neden toplanmadığını ve en sık gereken 10 hesabı tek tabloda topluyoruz. Tüm rakamlar örnektir.
Yüzde hesabının temeli
Dört temel formül, e-ticaretteki yüzde hesaplarının neredeyse tamamını karşılar:
- Bir tutarın yüzdesi: Tutar × Oran ÷ 100
- Bir tutar diğerinin yüzde kaçı: Parça ÷ Taban × 100
- Değişim oranı: (Yeni − Eski) ÷ Eski × 100
- Yüzde eklenmiş ya da düşülmüş tutar: Tutar × (1 ± Oran ÷ 100)
Taban nedir, neden önemlidir?
"%20" tek başına bir şey anlatmaz; "neyin %20'si?" sorusunun cevabı gerekir. 500 TL'lik satışta 100 TL kâr, satışın %20'sidir; ama 400 TL'lik maliyetin %25'idir. Aynı 100 TL, tabanı değiştiğinde farklı bir yüzdeye dönüşür. Bu yüzden her yüzde hesabında önce tabanı yazın: satış fiyatı mı, maliyet mi, eski fiyat mı?
Yüzde mi, yüzde puan mı?
Komisyon oranı %15'ten %18'e çıktığında artış 3 yüzde puandır; ama oransal artış (18 − 15) ÷ 15 × 100 = %20'dir. Dönüşüm oranınız %2'den %3'e çıktıysa bu 1 puanlık, fakat %50'lik bir iyileşmedir. Rapor okurken ve yazarken hangisini kastettiğinizi açıkça belirtin.
İndirim ve indirimli fiyat
İndirimli fiyat
İndirimli fiyat = Fiyat × (1 − İndirim oranı ÷ 100)
Örneğin 600 TL'lik bir ürüne %25 indirim: 600 × 0,75 = 450 TL.
İndirim oranını bulmak
Rakibin fiyatı 800 TL'den 680 TL'ye indi; indirim oranı kaç?
(800 − 680) ÷ 800 × 100 = %15
Taban her zaman eski fiyattır. 120 TL'yi yeni fiyata (680) bölerseniz %17,6 bulursunuz; bu yanlıştır.
İndirimin kâra etkisi orantısızdır
%10 indirim, kârı %10 azaltmaz. 500 TL'ye satılan ve tüm giderler sonrası 100 TL kâr bırakan bir üründe %10 indirim fiyatı 50 TL düşürür; maliyet aynı kaldığı için kâr yaklaşık 50 TL'ye iner (komisyon fiyatla birlikte biraz azaldığı için gerçek kayıp biraz daha az olur). Yani %10 indirim, kârın neredeyse yarısını götürebilir. Kampanyaya girmeden önce bu etkiyi indirim sonrası kâr hesaplama aracıyla kontrol edin; kaybı telafi etmek için gereken satış artışını indirim yapınca kaç kat fazla satmalısınız yazımızda hesapladık.
Zam ve artış oranı
Zamlı fiyat
Zamlı fiyat = Fiyat × (1 + Zam oranı ÷ 100)
450 TL'lik ürüne %12 zam: 450 × 1,12 = 504 TL.
Artış oranı
Geçen ay 320 sipariş aldınız, bu ay 400. Artış oranı:
(400 − 320) ÷ 320 × 100 = %25
Düşüşte de aynı formül kullanılır, sonuç eksi çıkar: 400'den 320'ye düşüş (320 − 400) ÷ 400 × 100 = −%20. Dikkat: %25 artış ile %20 düşüş aynı 80 adetlik farkı anlatır; tabanlar farklı olduğu için yüzdeler farklıdır.
Zammı geri hesaplamak
Zamlı fiyatı 504 TL olan ürünün zamsız fiyatı nedir? En sık yapılan hata, 504 TL'den %12 düşmektir: 504 × 0,88 = 443,52 TL. Doğrusu, zamlı fiyatı (1 + oran) değerine bölmektir:
Zamsız fiyat = 504 ÷ 1,12 = 450 TL
Aynı mantık KDV dahil fiyattan KDV hariç tutarı bulurken de geçerlidir. Örnek olarak %20 oranla KDV dahil 1.200 TL'nin KDV hariç tutarı 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 TL'dir; 1.200 × 0,80 = 960 TL değil. Bu dönüşüm için KDV hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Marj ve komisyon
Kâr marjı ve markup
Alış fiyatı 300 TL, satış fiyatı 500 TL olan bir üründe kâr 200 TL'dir. Bu kâr iki farklı tabana göre ifade edilebilir:
- Marj (satışa göre): 200 ÷ 500 × 100 = %40
- Markup (maliyete göre): 200 ÷ 300 × 100 = %66,7
İkisi de doğrudur ama farklı şeyler söyler. Fiyat politikası konuşurken hangisini kastettiğinizi belirtin. Ayrıntılı karşılaştırma için kâr marjı ve markup farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Hedef marja göre fiyat
Alış fiyatı 300 TL olan ürüne %40 marj koymak istiyorsunuz. 300 × 1,40 = 420 TL yanlış sonuç verir; bu fiyatta kâr 120 TL ve marj 120 ÷ 420 = %28,6 olur. Doğrusu:
Fiyat = Maliyet ÷ (1 − Hedef marj ÷ 100) = 300 ÷ 0,60 = 500 TL
Komisyon gibi fiyata bağlı kesintiler varsa onlar da paydadan düşülür: Fiyat = (Maliyet + Sabit giderler) ÷ (1 − Komisyon oranı − Hedef marj).
Komisyon tutarı
Komisyon tutarı, satış fiyatının yüzdesidir; ama oranın KDV dahil mi, yoksa üzerine KDV eklenecek bir liste oranı mı olduğu sonucu değiştirir:
- KDV dahil oran: Trendyol'da komisyon oranı KDV dahildir; üzerine KDV eklenmez. 750 TL'lik satışta %20 oran: 750 × 0,20 = 150 TL.
- Üzerine KDV eklenen liste oranı: Hepsiburada'nın liste oranlarına KDV eklenir. 750 TL'lik satışta %15 liste oranı ve örnek olarak %20 KDV ile: 750 × 0,15 × 1,20 = 135 TL. Yani satıcıdan kesilen fiilî oran %18'dir.
Kategori oranlarını Trendyol komisyon oranları ve Hepsiburada komisyon oranları sayfalarında bulabilir, güncel koşulları satıcı panelinizden doğrulayabilirsiniz.
Ardışık yüzdeler: neden toplanmaz?
İki yüzde art arda uygulandığında ikincisi, birincinin sonucuna uygulanır. Bu yüzden yüzdeler toplanmaz, çarpılır.
Ardışık indirim
Bir ürüne önce %20 kampanya indirimi, ardından sepette %10 kupon uygulanıyor. Toplam indirim %30 değildir:
1.000 × 0,80 × 0,90 = 720 TL → toplam indirim %28
Fark küçük görünür ama kampanya bütçesi hesaplarken birikir. Tersi de geçerlidir: %28 yerine %30 hesapladığınızda kampanyayı olduğundan pahalı sanarsınız.
Zam ve indirim birbirini götürmez
1.000 TL'lik ürüne %20 zam yapıp sonra %20 indirim uygularsanız eski fiyata dönmezsiniz:
1.000 × 1,20 × 0,80 = 960 TL
%20 indirimden sonra eski fiyata dönmek için gereken zam ise %25'tir: 800 × 1,25 = 1.000 TL. Genel kural:
Geri dönüş için gereken zam = İndirim ÷ (1 − İndirim) → 0,20 ÷ 0,80 = %25
10 örnek tek tabloda
| # | Soru | Formül | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 850 TL satışın %18'i kaç TL? | Tutar × Oran ÷ 100 | 850 × 18 ÷ 100 | 153 TL |
| 2 | 65 TL kargo, 500 TL siparişin yüzde kaçı? | Parça ÷ Taban × 100 | 65 ÷ 500 × 100 | %13 |
| 3 | 600 TL'ye %25 indirim | Fiyat × (1 − Oran) | 600 × 0,75 | 450 TL |
| 4 | 800 TL'den 680 TL'ye indirim oranı | (Eski − Yeni) ÷ Eski | 120 ÷ 800 | %15 |
| 5 | 450 TL'ye %12 zam | Fiyat × (1 + Oran) | 450 × 1,12 | 504 TL |
| 6 | 320'den 400 siparişe artış oranı | (Yeni − Eski) ÷ Eski | 80 ÷ 320 | %25 |
| 7 | 504 TL zamlı fiyatın %12 zamsız hâli | Zamlı ÷ (1 + Oran) | 504 ÷ 1,12 | 450 TL |
| 8 | 300 TL alış, 500 TL satış: marj ve markup | Kâr ÷ Satış; Kâr ÷ Maliyet | 200 ÷ 500; 200 ÷ 300 | %40; %66,7 |
| 9 | 750 TL satışta %15 + KDV komisyon | Satış × Oran × 1,20 | 750 × 0,15 × 1,20 | 135 TL |
| 10 | %20 + %10 ardışık indirim | 1 − (1 − a) × (1 − b) | 1 − 0,80 × 0,90 | %28 |

Bu hesapları hızlıca yapmak için yüzde hesaplama aracını kullanabilirsiniz: bir sayının yüzdesini, yüzde kaçı olduğunu, artış ve azalış oranını ve indirimli fiyatı tek sayfada verir.
Kontrol listesi: yüzde hesaplamadan önce
- Taban ne? Eski fiyat mı, yeni fiyat mı, satış mı, maliyet mi?
- Oran KDV dahil mi, üzerine KDV mi eklenecek?
- Birden fazla yüzde art arda mı uygulanıyor? Öyleyse çarpın, toplamayın.
- Sonuç yüzde mi, yüzde puan mı?
- Geri hesaplama yapıyorsanız bölme mi gerekiyor?
Ürün bazındaki gerçek kârınızı her sipariş için ayrı ayrı yüzde hesabıyla izlemek zordur. Hastürk CRM'in kâr-zarar ekranı, Trendyol ve Hepsiburada'da kesilen gerçek komisyon ve kargo tutarlarını faturalardan çekerek her ürünün ve kanalın net kârını gösterir. Brüt ve net kâr arasındaki basamakları ise brüt kâr ve net kâr farkı yazımızda anlattık.
Sonuç
E-ticaretteki yüzde hesaplarının çoğu dört temel formüle dayanır; zorluk formülde değil, doğru tabanı seçmektedir. İndirim oranında eski fiyatı, marjda satış fiyatını, markup'ta maliyeti taban alın. Zammı ya da KDV'yi geri hesaplarken bölün, ardışık yüzdelerde çarpın. Bu birkaç kurala dikkat ettiğinizde fiyat ve kâr hesaplarınızdaki hataların büyük kısmı ortadan kalkar.
Sık sorulan sorular
İndirimli fiyat nasıl hesaplanır?
Fiyatı (1 − indirim oranı) ile çarparsınız. 600 TL'lik ürüne %25 indirim için 600 × 0,75 = 450 TL.
İki indirim art arda uygulanınca toplam indirim kaç olur?
Oranlar toplanmaz, çarpılır. %20 ve %10 indirim art arda uygulanırsa fiyat 0,80 × 0,90 = 0,72 katına iner; toplam indirim %28 olur.
Zamlı fiyattan eski fiyat nasıl bulunur?
Zamlı fiyatı (1 + zam oranı) değerine bölersiniz. %12 zamla 504 TL olan ürünün eski fiyatı 504 ÷ 1,12 = 450 TL'dir.
Kâr marjı ile markup arasındaki fark nedir?
Marj kârın satış fiyatına, markup ise maliyete oranıdır. 300 TL'ye alınıp 500 TL'ye satılan üründe marj %40, markup %66,7'dir.
Yüzde puan ile yüzde farkı nedir?
Yüzde puan iki oran arasındaki farktır; yüzde ise oransal değişimdir. Oran %15'ten %18'e çıkarsa artış 3 puan, oransal olarak %20'dir.
