Kâr Marjı ile Kâr Oranı (Markup) Farkı: Yanlış Yüzde Kârınızı Nasıl Eritir
Markup maliyete, kâr marjı satış fiyatına göre hesaplanır. %30 markup ile %30 marj arasındaki farkı, dönüşüm formülünü ve pazaryeri kesintileriyle birlikte doğru hesabı örnekle anlatıyoruz.
Bu yazıda (7 başlık)
Markup (kâr oranı), kârın maliyete; kâr marjı ise kârın satış fiyatına oranıdır. 100 TL'ye aldığınız bir ürünü 130 TL'ye satarsanız markup %30, kâr marjı ise yaklaşık %23,1 olur. İki yüzde aynı kârı farklı tabanlara göre anlatır; birini diğeri sanarak fiyat belirlemek, beklediğinizden düşük kâra ya da indirim döneminde zarara yol açar.
"Bu üründe yüzde otuz kazanıyorum" cümlesi, hangi yüzdeden söz edildiği bilinmedikçe eksiktir. Bu yazıda markup ve kâr marjının formüllerini, aynı ürünün iki farklı yüzdeyle nasıl göründüğünü, ikisi arasındaki dönüşüm tablosunu ve pazaryeri kesintileri eklendiğinde doğru fiyatın nasıl hesaplandığını örneklerle anlatıyoruz.
Markup nedir?
Markup, maliyetin üzerine eklenen kârın maliyete oranıdır. Türkçede çoğu zaman kâr oranı ya da "maliyet üstü kâr" olarak geçer.
Markup = (Satış fiyatı − Maliyet) ÷ Maliyet × 100
Örneğin 200 TL'ye aldığınız ürünü 260 TL'ye satarsanız kârınız 60 TL, markup'ınız 60 ÷ 200 × 100 = %30 olur.
Markup, fiyatı maliyetten yola çıkarak belirleyenlerin doğal dilidir: toptancılar, üreticiler ve "maliyetin üstüne şu kadar koy" diye çalışan perakendeciler genellikle markup ile konuşur. Markup'ın üst sınırı yoktur; maliyetinin üç katına sattığınız bir üründe markup %200'dür.
Kâr marjı nedir?
Kâr marjı, kârın satış fiyatına oranıdır. Satış fiyatının yüzde kaçının size kâr olarak kaldığını söyler.
Kâr marjı = (Satış fiyatı − Maliyet) ÷ Satış fiyatı × 100
Aynı örnekte 60 TL kâr, 260 TL satış fiyatına bölünür: 60 ÷ 260 × 100 ≈ %23,08.
Kâr marjı, işin satış tarafından bakar. Pazaryeri raporları, kampanya hesapları, ciro ile kârı karşılaştıran tablolar ve kâr-zarar raporları genellikle marj ile çalışır. Çünkü komisyon, stopaj ve indirim gibi kesintiler de satış fiyatının yüzdesi olarak ifade edilir; aynı tabanı kullanmak hesabı tutarlı yapar. Marj hiçbir zaman %100'e ulaşamaz: maliyeti sıfır olan bir ürün bile en fazla %100 marj verir.
Aynı ürün, iki farklı yüzde: örnek
İki yüzde arasındaki fark küçük görünür ama fiyata ve kâra etkisi büyüktür. Maliyeti 200 TL olan bir ürünü düşünelim.
| Hedef | Hesap | Satış fiyatı | Kâr | Diğer yüzde |
|---|---|---|---|---|
| %30 markup | 200 × 1,30 | 260,00 TL | 60,00 TL | Marj %23,08 |
| %30 kâr marjı | 200 ÷ (1 − 0,30) | 285,71 TL | 85,71 TL | Markup %42,86 |
"Yüzde otuz kâr istiyorum" diyen iki kişi, hangi yüzdeyi kastettiğine göre aynı ürüne 25,71 TL farklı fiyat koyar. Ayda 1.000 adet satan bir ürün için bu fark ayda 25.710 TL eder.
İndirim tuzağı
Markup ile marjı karıştırmanın en pahalı sonucu indirim döneminde ortaya çıkar. 200 TL'lik ürünü %30 markup ile 260 TL'ye koydunuz ve kampanyada %30 indirim yaptınız:
- İndirimli fiyat: 260 × 0,70 = 182 TL
- Maliyet: 200 TL
- Sonuç: ürün başına 18 TL zarar
Çünkü %30 markup maliyetin %30'udur, %30 indirim ise satış fiyatının %30'udur; satış fiyatı maliyetten büyük olduğu için indirim tutarı eklediğiniz kârdan fazladır. Kesintileri hiç hesaba katmasanız bile bu üründe yapabileceğiniz en yüksek indirim, marjınıza eşit olan %23,08'dir. Pazaryeri kesintileri eklendiğinde bu sınır daha da düşer. Kampanyada kârın nasıl değiştiğini indirim sonrası kâr hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Markup ↔ marj dönüşüm tablosu
İki yüzde birbirine şu formüllerle çevrilir (yüzdeleri ondalık olarak yazın, örneğin %30 = 0,30):
- Marj = Markup ÷ (1 + Markup)
- Markup = Marj ÷ (1 − Marj)
| Markup | Kâr marjı |
|---|---|
| %10 | %9,09 |
| %20 | %16,67 |
| %25 | %20,00 |
| %30 | %23,08 |
| %40 | %28,57 |
| %50 | %33,33 |
| %60 | %37,50 |
| %75 | %42,86 |
| %80 | %44,44 |
| %100 | %50,00 |
Ters yönde, belirli bir marja ulaşmak için gereken markup:
| Hedef kâr marjı | Gereken markup |
|---|---|
| %10 | %11,11 |
| %15 | %17,65 |
| %20 | %25,00 |
| %25 | %33,33 |
| %30 | %42,86 |
| %35 | %53,85 |
| %40 | %66,67 |
| %50 | %100,00 |
Tablodan çıkan kural basittir: küçük yüzdelerde iki değer birbirine yakındır, yüzde büyüdükçe fark hızla açılır. %10 markup ile %10 marj arasındaki fark bir puandan azdır; %50 marj ise %100 markup gerektirir. Farklı değerleri hızlıca çevirmek için yüzde hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Kesintiler eklenince doğru hesap
Pazaryerinde satış fiyatı ile ürün maliyeti arasında komisyon, kargo ve başka kesintiler vardır. Komisyon satış fiyatının yüzdesi olduğu için fiyatı yükselttikçe komisyon da büyür. Bu yüzden "maliyetin üstüne yüzde ekle" yöntemi pazaryerinde beklenen kârı vermez.
Aşağıdaki örnekte rakamlar tamamen örnektir. Örneği sade tutmak için tüm tutarları KDV dahil aldık, stopajı dışarıda bıraktık ve komisyon oranını Trendyol'daki gibi KDV dahil kabul ettik. Hepsiburada gibi listelenen oranın üzerine KDV eklenen kanallarda komisyon tutarı daha yüksek çıkar; kendi kategorinizin oranını Trendyol komisyon oranları gibi güncel tablolardan kontrol edin.
Örnek: Alış 400 TL, kargo 70 TL, komisyon satış fiyatının %20'si. Satıcı ürün başına satış fiyatının %25'i kadar kâr istiyor.
Yanlış yöntem 1: alışa markup ekleyip kargoyu üstüne koymak
- Fiyat: 400 × 1,25 + 70 = 570 TL
- Komisyon: 570 × 0,20 = 114 TL
- Kalan: 570 − 114 − 70 − 400 = −14 TL
Yüzde yirmi beş kazanmayı beklerken ürün başına zarar edersiniz.
Yanlış yöntem 2: maliyetlerin toplamına markup eklemek
- Fiyat: (400 + 70) × 1,25 = 587,50 TL
- Komisyon: 587,50 × 0,20 = 117,50 TL
- Kalan: 587,50 − 117,50 − 70 − 400 = 0 TL
Bu kez tam başabaştasınız: eklediğiniz %25'in tamamını komisyon yemiştir.
Doğru yöntem: yüzdelik kesintileri ve hedef marjı paydada toplamak
Satış fiyatı = Sabit giderler ÷ (1 − Komisyon oranı − Hedef marj)
- Fiyat: (400 + 70) ÷ (1 − 0,20 − 0,25) = 470 ÷ 0,55 ≈ 854,55 TL
- Komisyon: 854,55 × 0,20 ≈ 170,91 TL
- Kalan: 854,55 − 170,91 − 70 − 400 ≈ 213,64 TL
- Kâr marjı: 213,64 ÷ 854,55 = %25, alışa göre markup: 213,64 ÷ 400 ≈ %53,4
Hedefiniz satış fiyatına göre değil de alışa göre %25 kâr ise, yani ürün başına 100 TL kâr istiyorsanız formül değişir:
- Fiyat: (400 + 70 + 100) ÷ (1 − 0,20) = 570 ÷ 0,80 = 712,50 TL
- Komisyon: 142,50 TL, kalan: 712,50 − 142,50 − 470 = 100 TL
- Bu fiyatta kâr marjı: 100 ÷ 712,50 ≈ %14,04
| Yöntem | Satış fiyatı | Ürün başına kalan | Kâr marjı |
|---|---|---|---|
| Alışa %25 ekle, kargoyu üstüne koy | 570,00 TL | −14,00 TL | Zarar |
| Maliyet toplamına %25 ekle | 587,50 TL | 0,00 TL | %0 |
| Alışa göre %25 kâr (100 TL) | 712,50 TL | 100,00 TL | %14,04 |
| Satışa göre %25 marj | 854,55 TL | 213,64 TL | %25,00 |
Gerçek hesapta KDV, stopaj, hizmet bedeli ve sipariş başına operasyon maliyeti de işin içine girer. Operasyon maliyetini nasıl hesaplayacağınızı sipariş başına operasyon maliyeti yazımızda anlattık. Bütün kesintileri birlikte hesaba katmak için satış fiyatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz; araç hedef marjınıza göre fiyatı bulur ve sonuçta hem kâr marjını hem kâr oranını (markup) gösterir. Fiyat belirlemenin bütün adımlarını pazaryeri satış fiyatı rehberimizde, kâr sıfırken fiyatın nereye kadar inebileceğini ise taban fiyat yazımızda ele aldık.
Hangi yüzdeyi ne zaman kullanmalı?
İkisi de doğru ölçülerdir; önemli olan bağlama uygun olanı seçmek ve ekipte herkesin aynı yüzdeyi kullanmasıdır.
| Durum | Uygun yüzde | Neden? |
|---|---|---|
| Tedarikçiyle alış fiyatı pazarlığı | Markup | Konuşma maliyet üzerinden yürür |
| Pazaryerinde fiyat belirleme | Kâr marjı | Komisyon ve indirim satış fiyatının yüzdesidir |
| Kampanya indirimine karar verme | Kâr marjı | İndirim satış fiyatından yapılır |
| Ürünleri ve kanalları karşılaştırma | Kâr marjı | Farklı fiyatlı ürünler aynı tabanda kıyaslanır |
| Toptan fiyat listesi hazırlama | Markup | Maliyet üstü sabit kural kolay uygulanır |
Bir kural daha: rapor, tablo ya da fiyat listesinde yüzdeyi yazarken yanına hangisi olduğunu da yazın: "%30 marj" ya da "%30 markup". Yalnız "%30 kâr" yazmak, bir sonraki kişinin yanlış hesap yapmasına zemin hazırlar.
Ürünlerinizin gerçek marjını görmek için kesintilerin tamamını hesaba katan bir kaynağa ihtiyacınız vardır. Hastürk CRM'in kâr-zarar ekranında komisyon, kargo, hizmet bedeli, stopaj, reklam ve iade kaybı düşüldükten sonra her ürünün ve her kanalın net kârını görebilirsiniz; zarar eden ürünler için uyarı alırsınız.
Sık sorulan sorular
Kâr marjı ile kâr oranı aynı şey mi?
Hayır. Kâr marjı kârın satış fiyatına, kâr oranı (markup) ise kârın maliyete oranıdır. Aynı kâr, maliyete göre daha büyük, satış fiyatına göre daha küçük bir yüzde olarak görünür.
%30 markup kaç marj eder?
Yaklaşık %23,08 eder. Formül: marj = markup ÷ (1 + markup), yani 0,30 ÷ 1,30 ≈ 0,2308.
%30 kâr marjı için maliyete yüzde kaç eklemeliyim?
Yaklaşık %42,86. Formül: markup = marj ÷ (1 − marj), yani 0,30 ÷ 0,70 ≈ 0,4286. Pazaryeri kesintileri varsa bu yeterli olmaz; kesintileri de paydaya katan formülü kullanın.
Kâr marjı %100'ü geçebilir mi?
Hayır. Kâr satış fiyatından büyük olamayacağı için marj en fazla %100'e yaklaşır. Markup'ın ise üst sınırı yoktur; maliyetinin üç katına sattığınız bir üründe markup %200'dür.
İndirim yaparken hangi yüzdeye bakmalıyım?
Kâr marjına. İndirim satış fiyatından yapıldığı için, kesintiler sonrası kâr marjınızdan büyük bir indirim sizi zarara sokar. Markup'a bakarak indirim belirlemek, fark etmeden zararına satışa yol açabilir.
